Winners of the Marie Skłodowska-Curie and Pierre Curie – Polish – French Science Award
Dr hab., prof. UJ Krystian Barzykowski
Prof. Krystian Barzykowski jest poznawczym psychologiem eksperymentalnym. Ukończył studia w Instytucie Psychologii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doktoryzował się (2014) oraz habilitował (2023) w tej samej jednostce. Do jego najważniejszych zainteresowań naukowych należą procesy pamięciowe, a w szczególności mimowolne wspomnienia autobiograficzne oraz zjawisko déjà vu.
Za wybitne osiągnięcia naukowe otrzymał Nagrodę im. prof. Perzanowskiego za najlepszą pracę doktorską w dziedzinie kognitywistyki (2014), Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla Wybitnych Młodych Naukowców (2018) oraz Nagrodę im. Andrzeja Malewskiego przyznaną przez Prezesa Polskiej Akademii Nauk (2020). Jest laureatem stypendium doktoranckiego Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2013) oraz stypendium „Etiuda” Narodowego Centrum Nauki (2013). W roku 2021 został uhonorowany Medalem Brązowym za Długoletnią Służbę. Wielokrotnie zdobywał granty badawcze NCN jako kierownik projektów. Jest również laureatem prestiżowego stypendium Marie Skłodowska-Curie Postdoctoral Fellowship przyznawanego przez Komisję Europejską (2024) oraz Programu im. Bekkera Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (2020). Czterokrotnie zdobył także Stypendium Rządu Francuskiego dla Młodych Naukowców (2019, 2020, 2021, 2023).
Od 2024 r. pełni funkcję profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Instytucie Psychologii UJ, gdzie jest również kierownikiem i liderem Laboratorium Aplikacyjnych Badań nad Pamięcią (Applied Memory Research Laboratory).
Prof. dr hab. Chris Moulin
Chris Moulin jest profesorem psychologii poznawczej na Uniwersytecie Grenoble Alpes (UGA) oraz członkiem Laboratoire de Psychologie et NeuroCognition (LPNC, CNRS). Od 2021 roku kieruje również EDISCE – jedną z trzynastu szkół doktorskich działających w strukturach UGA.
W 1999 roku obronił doktorat z psychologii na Uniwersytecie w Bristolu (Wielka Brytania). Jego ówczesne badania położyły podwaliny pod autorski program badawczy skupiony wokół ludzkiej pamięci, metapoznania oraz mechanizmów odpowiedzialnych za poczucie znajomości (familiarity) i przypominania sobie (recollection). W 2012 roku przeniósł się do Francji, aby rozwijać te projekty w ramach interdyscyplinarnej współpracy łączącej psychologię poznawczą, neuropsychologię, filozofię oraz neuronaukę kliniczną.
Jest autorem licznych publikacji z zakresu psychologii poznawczej, neuropsychologii i neuronauki poznawczej. Cechą charakterystyczną jego podejścia jest umiejętność łączenia fundamentalnych pytań o naturę pamięci z obserwacjami klinicznymi i codziennymi doświadczeniami człowieka. Wyrazem uznania dla jego trwałego wkładu w naukę i szkolnictwo wyższe było dwukrotne mianowanie go członkiem Institut Universitaire de France (w 2016 i 2026 roku).
W 2023 roku został laureatem prestiżowej Nagrody Ig Nobel (Antynobla), przyznawanej za badania, które „najpierw rozśmieszają, a potem skłaniają do myślenia”. Nagrodzona praca dotyczyła specyficznego uczucia obcości wywoływanego przez wielokrotne powtarzanie tego samego słowa – zjawiska znanego jako jamais vu.
Obok pracy z pacjentami z zaburzeniami neurologicznymi, prof. Moulin łączy eksperymenty laboratoryjne z podejściem teoretycznym, dążąc do pełniejszego zrozumienia ludzkiej pamięci. W ostatnich latach intensywnie rozwija także badania nad pamięcią mimowolną i spontanicznymi procesami poznawczymi. W głośnym artykule programowym na łamach czasopisma Behavioral and Brain Sciences, napisanym wspólnie z Krystianem Barzykowskim, przedstawił wspólną teorię łączącą mimowolne wspomnienia autobiograficzne z efektem déjà vu, co wywołało ożywioną dyskusję w międzynarodowym środowisku naukowym.
Laureaci zostali wyróżnieni za współpracę w zakresie psychologii poznawczej i neurobiologii, która przyniosła efekt w postaci opracowania zintegrowanych ram teoretycznych dla spontanicznych procesów pamięciowych. Prowadzone przez nich badania pozwoliły dokonać znaczących postępów w dziedzinie badania ludzkiej pamięci i dostarczyły wglądu w podstawowe mechanizmy rządzące automatycznym wywoływaniem wspomnień. Badacze zaprojektowali i opisali ramy badawcze dla zjawisk o charakterze subiektywnym i spontanicznym. Zjawiska te potencjalnie mogą być zastosowane w diagnozie klinicznej oraz w badaniu patologii płata skroniowego, pozwalając na wczesne wykrywanie zmian poznawczych.
Dzięki osiągnięciom laureatów w procesie modelowania procesów pamięciowych można przewidzieć występowanie spontanicznych reakcji poznawczych jeszcze przed ich aktywacją, czyli wyjaśnić, jak działają mechanizmy progowe. To umożliwia i usprawnia stworzenie spójnych teorii integrujących pamięć mimowolną z głównym nurtem nauki.
Za jedno z najbardziej kluczowych osiągnięć dr hab. Barzykowskiego i prof. Moulina uznaje się udowodnienie, że nagłe, niespodziewane wspomnienia oraz stan déjà vu są ze sobą ściśle powiązane. Stworzona przez nich teoria wyjaśnia, jak otaczający nas świat automatycznie aktywuje te zjawiska w mózgu. To odkrycie pozwala naukowcom badać te subtelne elementy ludzkiej pamięci, których tradycyjna psychologia nie potrafiła wcześniej ani wyjaśnić, ani zaobserwować.
